Jan, 16 augustus 2009
Montenegro , Herceg Novi

De vuilnismannen van Dubrovnik

Zo'n virtuoos heb ik nog nooit aan het werk gezien. Een concertgebouwabonnement ten spijt, waarmee ik bij optreden van 's werelds beste cymbalisten en doedelzakspelers ben geweest. Ik kijk en luister naar Aleksej Archipovskiy, de kroonprins van de balalaika. Hij warmt op door de trukendoos open te gooien: spelend met alleen de linkerhand, terwijl de rechter een denkbeeldige piano beroert; de balalaika achter het hoofd; met zijn tanden. En dan geen Vader Jakob, nee: alle noten passen in twee seconden. Het gaat razendsnel. Hij pakt de hals afwisselend onder- en bovenhands vast. Precies wanneer deze gimmicks hun uitwerking verliezen, begint hij aan een serieuzer stuk. Een eigen compositie, eindigend in een reeks daverende crescendo's. Het publiek is er stil van. Ik ook. Daarna speelt hij Für Elise, het thema van de Pink Panther en, jawel, het riedeltje van een Fins telefoonmerk. Als hij daarna ook nog een denkbeeldige vlieg achterna zit, wordt het me te Hans Liberg-achtig en zie ik mij genoodzaakt te vertellen dat Aleksej Archipovskiy op Gertjan Verbeek lijkt. Al deze grollen worden door het publiek enthousiast ontvangen, eerst tot mijn verbazing. Maar dan bedenk ik dat van een publiek dat eerst zelf drie keer een telefoon laat afgaan, niet anders verwacht moet worden. Het wordt goedgemaakt met een ingetogen stuk, waarin ik Debussy meen te herkennen. Hij speelt het voor en groot deel in boventonen. Het concert was een mooi slot van een dag uit duizenden.

Ik had de wekker op mijn telefoon om zeven uur gezet, om nog rustig door Dubrovnik te kunnen lopen voor mijn bus naar Montenegro vertrok. Om zes uur was ik klaarwakker, uitgerust, en het komende uur was een geschenk waarin ik heerlijk uit kon slapen. Toen ik om kwart over zeven de deur van het gasverblijf achter me dicht trok, was het al volop licht en maakte de stad zich klaar voor een nieuw dag. Een paar uur geleden schoof het publiek nog schouder aan schouder door de marmeren straten, stond er op elke hoek een artiest of een zoenend paartje, klonk er overal muziek, maar zoals nu zag ik haar liefst. Er reden vuilniswagentjes rond, die gestaag de ene hoop afval na de andere wegwerkten. Spichtige vrouwen en duiven ontfermden zich gezamenlijk over de zakken etensresten, kistjes ongebruikte aubergines en lege flessen. Bewoners gooiden nog gauw hun huisvuil bij de hopen, of direct in de wagen. Vanuit de haven werd de verse vis in bakken ijs naar de restaurants gebracht. Hoewel de eerste toeristen op dit uur al binnendruppelden, had het schouwspel iets intiems. Ik moest denken aan een vrouw uit een Russiche roman uit de negentiende eeuw, die leeft voor het bal, waarop ze elke toeschouwer met haar stralende verschijning in vervoering brengt; nergens is ze zo mooi als op de dansvloer en toch zijn er mensen die haar liever willen zien terwijl ze ontwaakt, zich wast en opmaakt om opnieuw te stralen. Deze mensen zien iets unieks. Het is precies die illusie die ik koester. Vuilnisman in Dubrovnik, het lijkt me een van de mooiste beroepen ter wereld. Maar ik zal wel overgekwalificeerd zijn.

Na een paar rondjes door de oude stad, waarbij Dubrovnik achter elke hoek een ander aanzicht toont, haal ik mijn tas op en neem de stadbus naar de busterminal. De bus naar Herceg Novi, Montenegro, vertrekt een uur later en ik wil zeker zijn van een ticket. Helaas ben ik al te laat. Te volgende bus vertrekt pas over vijf uur. Ik koop maar een kaartje, en ik had het zo uitgekiend dat ik daarmee precies de allerlaatste kuna uit zou geven. Tenzij ik naar de bank ga, heb ik geen geld voor een ticket terug naar de oude stad, koffie op een nabijgelegen terras, minuten in een internetcafe. Ik besluit een paar uur door te brengen in een parkje. Terwijl de plastic tassen met bierblikken passeren, verzink ik steeds dieper in mijn boek, number9dream van David Mitchell. Bij het lezen over de absurd wrede Yakuza-praktijken waaraan de held wordt blootsgesteld, zit ik op het puntje van stoel - een zeer ongemakkelijk bankje - om er bij het even absurde archaische taalgebruik uit het volgende hoofdstuk bijna vanaf te vallen van het lachen. Maar er is meer tijd te doden dan mijn rug op die paar planken kan volhouden. Daarom maak ik een wandeling over de heuvel naast een van de vele jachthavens - met rugzak. Mijn timing had niet slechter kunnen zijn, want de dag is op haar heetst. Veel interessants is er niet te zien, maar ik verlies wellicht een liter vocht. Ik kan slecht tegen warm weer en ook na twee weken wil mijn lichaam er maar niet aan wennen. Lichter kan ik me bovendien niet kleden: ik zou mijn dichte schoenen kunnen vervangen door slippers, en een t-shirt zonder mouwen aantrekken, maar of ik daardoor merkbaar meer warmte kwijt kan raken, is de vraag. Toch loop ik door. Daar gaat het om, deze vakantie: ik heb al honderd keer gedacht dat ik terug naar huis wil, maar met zo'n instelling zie je niks van de wereld.

Terug op het busstation, met nog een uur op de klok, zie ik een kalende man met een jas. Ik denk dat hij knettergek is. Als ik later, in de bus, een gesprek tussen hem en twee Zweden afluister, leer ik dat hij een Noors paspoort heeft, maar van de Seychellen afkomstig is. Misschien vandaar. Er is vast wel een plek op aarde te vinden waar men zevenendertig graden koud vindt. Nog later hoor ik dat hij van het eiland Diego Garcia komt, want de Montenegrijnse douanebeambte vertrouwt de zonderlinge man voor geen cent en stelt hem moeilijke vragen als "Wanneer ben u geboren?", "In wélke maand?" en "Wat is Diego Garcia?". Ik wil ook zo'n interview, maar krijg alleen een stempel.

Maar ik wijd uit. Voor we eenmaal aan de Montenegrijnse grens stonden, gingen er nog vele uren voorbij. Het zat namelijk zo: tegen het eind van de middag, na een hoop gedoe met twee vrouwen met fruithoeden die geen kaartje hadden maar de bus niet wilden verlaten, toen iedereen zat, ging de bus kapot. De bestuurder meldde dat we een uur moesten wachten op een vervangende bus, maar ging evenwel aan de slag om het euvel zelf te repareren. Na een half uur kwam hij, bezweet en met zwarte handen, weer tevoorschijn en vroeg iedereen weer plaats te nemen in de bus. Hortend en stotend reed de bus van de parkeerplaats. Ik voelde me niet erg op mijn gemak toen we even later langs tientallen meters diepe kliffen schokte, maar leek de enige. Mijn buurman zat zelfs te slapen.

Aan de Kroatische grens - er was een dubbele paspoortcontrole - worden we lang opgehouden. De bussen voor ons worden volledig doorgelicht en blijkbaar zijn een paar paspoorten niet in orde. Als we ten slotte doorrijden tot het kantoortje, komt mijn raam precies ter hoogte van de deur. Op een stoepje voor de deur zitten drie mensen. Twee jongetjes, ik schat ze vijf en tien, duidelijk van Albanese afkomst, en tussen hen in een blonde vrouw, een jaar of vijfentwintig. Er moet iets mis zijn geweest met hun identiteitspapieren. Hun moeder zit daar binnen, of hun vader, en de bus is inmiddels doorgereden. Na vijf minuten begint het kleinste jongetje te huilen. Elke agent die langs ze loopt, doet alsof ze er niet zitten. Eentje stapt achter ze langs, gaat naar binnen en gooit de deur heel hard dicht. Ik hoor hem zelfs in de bus dreunen. De blonde vrouw, die me eerst heel rustig leek, begint steeds wanhopiger te kijken. Naast hen staat een tas, er steekt een handdoek uit. Een paar dagen logeren bij een tante in Kroatie, met een ondertussen verlopen paspoort? Dagelijks grensleed, vertel ik mezelf. Ik hoop maar dat ze getroost worden en iemand een beetje menselijk tegen ze doet.

Honderd meter na de grens stopt de bus opnieuw. Daar is het vervangende voertuig! Iedereen moet uitstappen en alle spullen worden overgeladen. Het nut van deze operatie betwijfel ik even later sterk, aangezien de bus na tien minuten al Herceg Novi binnenrijdt, de eindbestemming. In Herceg Novi doe ik meteen navraag naar de verbinding met Albanië. Daar wil ik immers heen. "I don't know", bromt de mevrouw achter het glas. "I beg your pardon?", vraag ik. "I don't know", herhaalt ze, en kijkt naar de persoon achter me in de rij. De volgende stappen zijn duidelijk: ik vraag hoe het mogelijk is dat iemand die op een busstation werkt zoiets niet weet en, als ze zich niet verontschuldigt en alsnog mijn vraag beantwoordt, of ik haar baas mag spreken. Tenminste, zo werkt het in Nederland. Ik vermoed dat deze strategie in Montenegro geen zin heeft, mompel "fuck you" - waar ik spijt van heb - en besluit het op een andere manier uit te zoeken.

Ik zit aan het avondeten als ik nog eens nadenk over wat ik het beste had kunnen doen. Zo'n onbeduidend incident kan me enorm frustreren. Dan komt er een man naast mijn tafel staan en vraagt of er nog plek is. Ik stem toe, waarop hij twee jongere mannen wenkt, die tegenover me komen zitten. Ze zijn in wit gekleed en hebben een kaart om hun nek, met een of ander logo en daaronder 'Guitar Art Summer Fest' en 'Professor'. Ik vraag ze wat het betekent en ze vertellen me van een openluchtconcert die avond. Overdag zijn er workshops, 's avonds openluchtconcerten, te beginnen met een Russische balalaikist. Voor ik ze verder uit kan vragen - of ik met mijn anderhalf jaar gitaarles bijvoorbeeld mee kan doen aan een workshop - vertrekken ze naar een tafel die verderop vrij is gekomen. Ik kijk op mijn horloge, werk mijn dessert naar binnen en spoed me naar de muziekschool.

We zitten onder de straatverlichting, met een paar sfeerlampen op de muziekschool gericht. Voor de ingang zit de muzikant. Het plein, met een klein wit kerkje, lage ommuring en een paar palmbomen, vormt een intiem amfitheater. Ik weet een stoel in het midden te bemachtigen en zak een beetje onderuit. De pannenkoeken met honing waren een heerlijk toetje. Laat de muziek maar komen.

Naar Jan in Montenegro bellen kan nu wel heel goedkoop met HalloBuitenland.nl